Eylem hükümeti ikna etmedi: Vicdani ret hakkını tanıyan tasarının ivediliğine onay çıkmadı

Haber Merkezi - Ramazan Adnan

2024 yılının ilk toplantısı için toplanan Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu'nda “Askerlik (Değişiklik) Yasa Önerisi”nin ivedilik talebi oy çokluğuyla reddedildi.

Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) tarafından sunulan tasarı, vicdani retçilerin askerlik görevi yerine sivil hizmet yapmasını düzenliyor.

Oylama öncesi öneri üzerine söz alan öneri sahibi CTP Gazimağusa Milletvekili Erkut Şahali, bu konuda 2019 yılında çalışma yapıldığını ve bu çalışmanın devamını istediklerini, askerlik hizmetinin askerlik çatısı altında değil ama sivil yapılması için bir düzenleme yapılmasını istediklerini ifade ederek, bu çağdaş düzenlemenin yapılması temennisinde bulundu.

UBP Gazimağusa Milletvekili Sunat Atun da, önerinin daha önce Meclis'e sunulduğunu ancak ivediliğinin alınmadığını, tutanakları incelediğini, bazı kararlar olduğunu ancak ülkenin ateşkeste olduğunun unutulmaması gerektiğini, Güney’in KKTC’yi bir düşman olarak gördüğünü, düşmanca bir yapılanmada olduğunu anlatarak, Güney’deki silahlanmaya işaret etti. Atun, vicdani ret konusunun kişisel olduğunu ancak bütünsel düşünülmesi gerektiğini belirterek, askeri gücü artırma eğilimindeki Güney’e ve coğrafyaya karşı ülkede vicdani ret konusuna kapı açmalarının doğru olmayacağını, bu kapıyı açamayacaklarını belirtti. Atun, UBP olarak oylarının ret olacağını söyledi.

Konuşmaların ardından Askerlik (Değişiklik) Yasa Önerisi'ne ivedilik talebi oy çokluğuyla reddedildi.

VİCDANİ RET İNİSİYATİFİ, MECLİS ÖNÜNDE TOPLANDI

Diğer yandan, Vicdani Ret İnisiyatifi, Cumhuriyet Meclis'i önünde genel kurul toplantısı öncesi basın açıklaması yaptı. 

Vicdani Ret İnisiyatifi temsilcilerinden Murat Kanatlı, burada yaptığı açıklamada, konuya ilişkin yapılan tüm mücadelelere ve konunun geçmiş yıllarda Meclis’e 4 defa getirilmiş olmasına rağmen yine bir vicdanı retçinin cezaevi süreciyle karşı karşıya geldiğini kaydetti. Kanatlı, vicdani retçi Mustafa Hürben’in 18 Ocak’ta davası olacağını ve yargılanacağını kaydederek, “Artık tartışacak bir şeyimiz kalmadı.” dedi.  

Anayasa Mahkemesi ve Askeri Yargıtay’ın kararlarında vicdani reddin bir hak olarak kabul edildiğini ancak Anayasa’da yer alan “zorunlu askerlik” ifadesinden dolayı bu hakkın uygulanamadığını öne süren Kanatlı, bununla ilgili düzenleme yapması gerekenin yasa koyucular olduğunu belirtti.

Taleplerinin “uçuk bir talep” olmadığını söyleyen Kanatlı, bedelli askerlik yapmak değil bedelli askerliğinin karşılığı olan “sivil hizmette bulunmak” istediklerini vurguladı.  Kanatlı, söz konusu sivil hizmetin tüzükler aracılığıyla belirlenebileceğini dile getirdi.

Murat Kanatlı, detayların daha önceki yıllarda komitelerde konuşulmuş ve uzlaşılmış olduğunu o nedenle niyetin olduğu takdirde yeni bir Komite oluşturulup, birkaç oturumda konunun çözülebileceğini ifade etti,  bugünkü beklentilerinin ivediliğin alınması olunduğunu kaydetti.

“5 SENE ÖNCE YİNE OCAK AYINDA MECLİS’TE AYNI TOPLANTI YAPILDI”

Kanatlı, vicdani ret hakkına yönelik bu yasa değişikliğinin dördüncü kez Meclis’e geldiğine dikkat çekerek, ilk olarak 2011 yılında sunulduğunu, ardından tutuklamaların ardından 2014 yılında ele alındığını ve son olarak 5 yıl önce 2019 yılında ivediliğin verilmesinin ardından, komitelerde düzenli toplantılar yapıldığını ve küçük düzenlemeler üzerinde çalışıldığını ancak o sırada hükümetin düşmesiyle ilerlemenin kaydedilemediğini söyledi. 

“Bugün bir kez daha Meclis’te bu konuyu konuşacağız.” diyen Murat Kanatlı, kendilerinin vicdani ret haklarına yönelik bir davanın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) görüşülüyor olduğunu hatırlatarak, “Umarım yeni bir mahkumiyet ve yeni bir AİHM süreci ortaya çıkmadan bu mevzuat hayata geçirilebilir.” dedi. 

VİCDANİ RET VE KKTC

Vicdani ret, bir bireyin politik görüşleri, ahlaki değerleri veya dinsel inançları doğrultusunda zorunlu askerliği reddetmesi olarak tanımlanıyor.

Toplumcu Demokrasi Partisi (TDP), 2011'de Meclis'e vicdani ret hakkının tanınmasını içeren yasa önerisi sunmuş, ancak 2014'te ele alınan öneri kabul edilmemişti. 2019 yılında dörtlü hükümet döneminde yine TDP öncülüğünde vicdani ret hakkını tanıyan yasa tasarısı Meclis'e gelmiş ancak hükümetin düşmesi sonucu kadük kalmıştı.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) vicdani ret hakkını Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında görüyor ve Avrupa Konseyi'ne üye tüm ülkelerden bu hakkı uygulamasını bekliyor. KKTC'deki hazırlanan yasal düzenlemeler de bu gerekçeye dayandırılıyor.

Türkiye de vicdani reddi kabul etmiyor. Türkiye aynı zamanda Avrupa Konseyi'ne üye olmasına rağmen vicdani reddi hak olarak tanımayı reddeden tek ülke.

KKTC'de daha önce 2019 yılında vicdani retçi Halil Karapaşaoğlu'na 2 bin TL para cezası kesilmiş, ödememesi durumunda da 20 gün hapis cezasına çarptırılması hükmedilmişti. Cezayı ödemediği için 3 gece cezaevinde kalmıştı.

Şimdilerde ise vicdani retçi Mustafa Hürben'in yargılaması sürüyor. Hürben, 15 Aralık 2023 tarihinde ikinci kez Lefkoşa’daki Askeri Mahkeme'ye çıkarılmış, mahkeme, vicdani ret ile ilgili bir yasa olmadığını, bu konuda çalışma yapması gereken mercinin Meclis olduğuna dikkat çekerek, davayı 18 Ocak 2024’e ertelemişti.