Ramazan özel: Kalb-i selim

Mehmet Demir

İnsan, yalnızca biyolojik bir varlık değil; akıl, ruh ve kalp boyutlarıyla anlam kazanan çok katmanlı bir varlıktır. İslam düşüncesinde bu katmanlar arasında özellikle kalp, insanın hakikatle ilişkisini belirleyen merkezi bir konuma sahiptir. Kur’ân-ı Kerîm’de ve tasavvuf geleneğinde sıkça vurgulanan kalb-i selim, insanın hem dünya hem de ahiret saadetini belirleyen temel bir ölçüt olarak kabul edilir. Bu kavram, yalnızca bireysel bir ahlak ideali değil; aynı zamanda toplumsal huzurun ve manevi dirilişin de anahtarıdır.

İslam alimleri kalb-i selimi, "Yaratılıştaki temiz halini kaybetmemiş veya kaybettiği değerlerini yeniden elde etmiş, tövbe ile temizlenmiş, Allah’ın zikrinin nuruyla aydınlanmış, güzel ahlakla süslenmiş, Allah ile huzur bulmuş kalp" olarak tarif ederler.

Kalb-i Selim halk diliyle "Temiz Kalp" her ademin arzu ettiği en güzel mertebe. Peygamberlerin, evliyaların ve mutasavvıfların verdiği mücadele insanı kalb-i selime "Kâmil İmana" ulaştırmaktır. Bu mertebeye nasıl ulaşılır? Elbette nefsi terbiye ederek bu mertebeye ulaşılır.

İbrahim Hakkı Erzurumî'nin Marifetnâme'sinde de geçen nefsi terbiye etmenin ilkelerini,

• Kıllet-i Taâm (Az Yemek),
• Kıllet-i Menâm (Az Uyumak),
• Kıllet-i Kelâm/Neâm (Az Konuşmak) olarak özetliyor.

İnsan temiz fıtrat üzere doğar. Aile ve çevresi onu şekillendirir. İslam dininin ilkeleri tertemiz doğan insanı son nefesine kadar temiz kalmasını sağlamaktır. Aklı, iradesi (meleklerde) ve şehvet, basit arzuları (hayvanlarda) olan insanın hareket alanı çok geniştir. Bundan dolayıdır ki Cebrail’in (as) ulaşamadığı Sidretü’l-Münteha’ya Hz. Muhammed (sav) miraç gecesinde ulaşmıştır. İnsan Allah'a itaat ederek yeryüzünün halifesi olma mertebesine yükselirken, nefsine ve şeytana uyduğu zaman hayvanlardan daha aşağı bir seviye olan esfel-i safiline inebiliyor.

Allah’ü Teâlâ insana tam anlamıyla özgür bir irade verdi. İnsanı eylemlerinden sorumlu tutup kendi haline bırakmadı. Fıtrat, akıl, irade ve vicdan verdi. Rehber olarak peygamberler, yol gösterici olarak kitaplar indirdi. Bu verdiklerine karşılık bizden O’na verdiği nimetlere şükretmemizi, hamt etmemizi ve ibadet etmemizi istedi. Aslında ibadetlerimiz bizi konumuz olan kalb-i selime ulaştırır.

Öyle sanıldığı kadar kolay bir iş değildir bu nefsi terbiye etmek. Bu zamana kadar kalbim kirli diyen birine rastlamadım. Kime sorarsanız kalbim temiz diyor. Hatta tertemiz diyor. Peki bu kalp temizliğini ölçecek bir aletimiz var mı? O da yok. Belirtileri emareleri nelerdir? Bir de oradan bakalım.

Kendimize şu soruları soralım:

Yalan konuşuyor muyum? Verdiğim sözü yerine getiriyor muyum? Emanete sahip çıkıyor muyum? Gıybet yapıyor muyum? İnsanların gizli hallerini araştırıyor muyum? Komşumun-arkadaşımın eşine evladına kötü niyetle bakıyor muyum? İşimi hakkıyla yerine getiriyor muyum? Çalışanımın hakkını alın teri kurumadan veriyor muyum? Allah’a gerçek manada iman ediyor muyum? Namazımı kılıyor, orucumu tutuyor, zekatımı verip, haccımı eda ediyor, toplumun derdiyle dertlenebiliyor muyum? Gibi sorulara olumlu cevap verebildik mi?

Görüldüğü gibi Kalb-i Selim "Temiz Kalp" kolay bir iş olmayıp nefisle mücadele ederek elde edilir. Nefisle mücadeleyi Hz. Muhammed sav büyük cihad olarak tarif ediyor. Kalb-i Selime "Temiz Kalbe" ulaşmak için Allah cc bizlere rol model "üsve-i hasene" (en güzel örnek) olarak Hz. Muhammed’i sav gönderdi.

Nitekim Ahzab suresi 21'inci ayetinde Allah-ü Teala; "Ey inananlar! And olsun ki, sizin için, Allah'a ve ahiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah'ı çok anan kimseler için Resulullah (Allah'ın Elçisi) en güzel örnektir." buyurmaktadır.

Hz. Muhammed sav peygamber olmadan önce Muhammedü’l-Emin peygamber olduktan sonra da bulunduğu toplum içerisinde en güvenilir insan idi. “ '…emrolunduğun gibi dosdoğru ol.' Hud (112'nci ayeti) ve benzeri sureler beni ihtiyarlattı." dedi. Demek ki kalb-i selime (temiz kalp) sahip olmanın ön koşulu iman, güven ve doğruluktur.

İnsan bu hayat yolculuğunda iç huzuru kâh dağlarda kâh çöllerde arar durur. Bilmez ki huzurun kaynağı duvarında asılı duran Kur'an-ı Kerim'de olduğunu. Yüce Allah Ra'd suresinin 28'nci ayeti kerimesinde "… Bilesiniz ki gönüller ancak Allah’ı zikrederek huzura kavuşur." buyurmaktadır.

Zikir Hakkı anmaktır, Sevdasından yanmaktır,
Gönülden uyanmaktır, Hakkı zikret daima.
Zikir kalpte nur olur, Manevi sürur olur,
Zakirde huzur olur, Hakkı zikret daima.

Peygamber Efendimiz bir hadisinde; “Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz, ancak kalplerinize ve amellerinize bakar.” (Müslim, Birr, 34) buyurmaktadır. Niyetin yeri kalptir. İmanın karar bulduğu yer kalptir. Amellerimizin değeri niyetimiz kadardır. Amellerimiz ihsanla değer kazanır. Peki nedir bu ihsan? Cibril hadisinde, "Allah'a O'nu görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Çünkü her ne kadar sen onu görmüyorsan da o seni muhakkak görür." buyuruyor. Hayatını ihsan derecesiyle idame eden kâmil imana ulaşmış demektir.

Evveli rahmet, ortası mağfiret, sonu cehennem azabından kurtuluşa vesile olan ramazan ayında orucumuzla nefsimizi, zekat-fıtır sadakamızla malımızı, namazımızla ruhumuzu ve itikafımızla tüm benliğimizi kalb-i selime ulaştırma fırsatını ganimet olarak değerlendirelim.

Hz. Muhammed sav bir hadisinde, "Ölüyü (kabre kadar) üç şey takip eder: Çoluk-çocuğu, malı ve ameli. Bunlardan ikisi döner, biri kalır. Çoluk-çocuğu ve malı döner, ameli (kendisiyle) kalır." (Buhârî, Rikak 42; Müslim, Zühd 5. Ayrıca bk.Tirmizî, Zühd 46; Nesâî, Cenâiz 52)

"O gün ne mal fayda verir ne de evlât. Ancak Allah'a kalb-i selîm (temiz bir kalp) ile gelenler (o günde fayda bulur)." (Şuara 26/85-89)

Peygamber Efendimizin sav en sık yaptığı dualardan biri de şudur:

"Ey kalpleri hâlden hâle çeviren Allah’ım, kalbimi dinin üzere sabit kıl." (Tirmizî, Deavât 124).

Aşık Veysel’in “İki kapılı bir han” olarak tarif ettiği dünya hayatında kalb-i selime ulaşanlara selam olsun!

Kalbinizin selim, imanınızın kâmil olması dileğiyle...
Allah'a emanet olun.