Holguin'den liderlere eleştiri ve uyarılar: "19 madde" güven artırıcı önlem değil, "metodoloji" denen metodoloji değil

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin, bugün Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Rum Yönetimi Başkanı Nikos Hristodulidis ile yapacağı görüşme öncesinde Türkiye ve Güney Kıbrıs basınına konuşarak, Kıbrıs konusunda önemli değerlendirmeler yaparak, taraflara uyarılarda bulundu.

Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Rum Yönetimi Başkanı Nikos Hristodulidis, BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar’ın ev sahipliğinde bugün saat 11.00’de ara bölgedeki BM Misyon Şefi’nin konutunda üçlü görüşmede bir araya gelecek.

Cyprus Mail’e verdiği mülakatta, Rum lider Hristodulidis'in eylül ayında gündeme getirdiği 19 maddelik öneriyi sorgulayan Holguin, söz konusu maddelerin yazılı bir belge halinde kendisine sunulmadığını belirterek, bunların önemli bir bölümünün güven artırıcı önlem niteliği taşımadığını söyledi.

"İLK ELE ALINMASI GEREKEN 'DÖNÜŞÜMLÜ BAŞKANLIK' "

Holguin, Kıbrıs’ta müzakerelerin herhangi bir ön koşul olmaksızın, doğrudan ve esaslı şekilde başlamasını önerdi. Çözüm sonrasında dönüşümlü başkanlık konusunun ise Cumhurbaşkanı Erhürman ile Hristodulidis'in ele alması gereken ilk konu olması gerektiğini belirtti.

Kıbrıs sorununda müzakerelerin yaklaşık 10 yıldır devam eden çıkmazını aşmak için bu konunun başlangıçta ele alınmasının önemine işaret eden Holguin, dönüşümlü başkanlık konusunda tarafların müzakereler başlamadan önce anlaşması gerektiği yönündeki Kıbrıs Türk tarafının yaklaşımı ile bu konunun müzakere masasında karara bağlanmasını isteyen Rum tarafının tutumu arasındaki farklılığa dikkat çekti.

İki taraf arasındaki görüş ayrılığının giderilip giderilemeyeceği sorulan Holguin, liderlerin bu konuyu karşılıklı oturup görüşmesi gerektiğini belirterek, “Çünkü bu, her türlü çabayı engelleyebilecek bir konu. Temel bir mesele.” dedi.

Holguin, müzakerelerin ön koşulsuz başlatılması ancak dönüşümlü başkanlığın ilk gündem maddesi olması konusunda uzlaşılması önerisini dile getirerek, bu konunun görüşmelerin son günlerine bırakılmaması gerektiğini söyledi. Holguin, “Bununla başlayın, eğer anlaşılırsa devam edin, anlaşılmazsa süreç sona ersin.” ifadelerini kullandı.

Bu ölçüde önemli bir konunun müzakerelerin başlangıcında ele alınmasının tarafların niyetlerini netleştireceğini belirten Holguin, güç paylaşımına ilişkin esaslı bir konuda uzlaşmanın müzakereler öncesinde sağlanmasının kolay olmadığını, ancak bunun ilk gündem maddesi olması ve uzlaşılamaması halinde sürecin devam edemeyeceğinin açıkça ortaya konulabileceğini kaydetti.

Bu öneriyi liderlere sunup sunmadığı sorulan Holguin, henüz böyle bir girişimde bulunmadığını ancak pazartesi günü yapılması planlanan görüşmede gündeme getirebileceğini söyledi.

“MEVCUT GİRİŞİM BAŞARISIZ OLURSA BÜYÜK ZARAR OLUŞUR”

Holguin, müzakerelerin başlamasının kendi başına riskler taşıdığını da belirterek, müzakerelerin yeniden esaslı şekilde başlatılmasını hedefleyen mevcut girişimin başarısız olması halinde “büyük zarar” oluşacağı uyarısında bulundu.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in, yeterli hazırlık yapılmadan 5+1 formatında bir toplantıya gitmek istemediğini belirten Holguin, bu kez sürecin farklı olması gerektiğini, çünkü başarısız geçen her toplantının tarafları birbirinden daha da uzaklaştırdığı düşüncesinin hâkim olduğunu söyledi.

İki taraf, üç garantör ülke Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık ile BM'nin katılımıyla gerçekleştirilen 5+1 toplantılarının sonuncusunun geçen yıl temmuz ayında New York'ta yapıldığını hatırlatan Holguin, bu toplantının olumsuz sonuçlanmasının tarafları yeniden bir araya getirmeyi zorlaştırdığını ifade etti.

Holguin, söz konusu toplantıda yeni bir geçiş noktası açılması konusunda ilk fırsatın ortaya çıktığını, bugün ise tarafların bu konuda anlaşmasını umut ettiklerini belirtti. Aradan bir buçuk yıl geçmesine rağmen toplantının tarafları yakınlaştırmak yerine daha fazla ayrıştırdığını savundu.

Holguin, pazartesi günkü üçlü görüşmede yeni geçiş noktalarının nerede açılacağı konusunun çözüme kavuşturulabileceğine işaret ederek, bir “güven artırıcı önlemler paketi” üzerinde anlaşmaya varılmasını başarı olarak değerlendireceğini söyledi.

“LİDERLER İÇİN ZAMANIN PEK ÖNEMİ YOK GİBİ”

Geçen yıl mart ayında Cenevre'de gerçekleştirilen genişletilmiş toplantıda BM Genel Sekreteri Guterres'in dört yeni geçiş noktası açılması yönünde plan açıkladığını hatırlatan Holguin, mevcut paketin o toplantıda alınan kararların bugüne taşınmasını amaçladığını söyledi.

Cenevre toplantısının üzerinden yaklaşık 20 ay geçmesine rağmen henüz sonuç alınamamasını değerlendiren Holguin, “Neredeyse bir buçuk yıl harcadık. Ancak sanırım şu anda geldiğimiz nokta bu. Liderler için zamanın pek önemi yok gibi.” dedi.

"19 MADDE YAZILI VERİLMEDİ... BAZILARI GÜVEN ARTIRICI ÖNLEM DEĞİL"

Hristodulidis'in eylül ayında gündeme getirdiği 19 maddelik öneriyle ilgili soruya ise Holguin, Rum liderin bu maddeleri içeren yazılı bir belgeyi kendisine hiçbir zaman vermediğini söyledi. “Biliyor musunuz, bize hiçbir zaman bir kâğıt vermedi.” diyen Holguin, Hristodulidis'in farklı konulardan söz ettiğini belirtti.

Bunların arasında Maraş ve Gazimağusa ya da ticaret gibi büyük güven artırıcı önlemlerin yanı sıra Pile Festivali'ne katılım gibi daha küçük konuların da bulunduğunu ifade eden Holguin, bazı maddelerin ise hiçbir şekilde güven artırıcı önlem niteliği taşımadığını kaydetti.

Kamuoyuna yansıyan 19 maddeyi saymaya başlayan Holguin, kendisinin bildiği kadarıyla bunlardan üçünün Erhürman ile Hristodulidis'in gençlik ve kültürel miras konularındaki iki toplumlu teknik komiteler ile sivil toplum yönlendirme komitesinin temsilcileriyle gerçekleştirdiği son ortak görüşmeler olduğunu söyledi.

Pile Festivali'nin dördüncü, Lefkoşa belediye başkanlarının projesiyle ilgili görüşmenin ise beşinci madde olduğunu belirten Holguin, “Bunların hiçbiri gerçekten bir güven artırıcı önlem değil.” değerlendirmesinde bulundu.

“HRİSTODULİDİS’İN YENİ FİKİRLERİ İYİ OLABİLİR AMA ÖNCE DİĞERLERİNİ TAMAMLAMALIYIZ”

Holguin, gerçek anlamda güven artırıcı önlemlerin geçiş noktalarının açılması, projeler ve geçen yıl mart ayında Cenevre'de BM Genel Sekreteri ile yapılan görüşmede kararlaştırılan diğer adımlar olduğunu vurguladı.

Cenevre toplantısında dört yeni geçiş noktası, güneş enerjisi parkı, çevre projeleri, kültürel eserler, gençlik komitesi, sürece destek verecek sivil toplum komitesi ve son olarak mayın temizliği konularında uzlaşı sağlandığını hatırlatan Holguin, BM'nin o tarihten bu yana bu kararların uygulanması için çaba gösterdiğini söyledi.

Hristodulidis'in ortaya koyduğu yeni fikirlerin iyi olabileceğini belirten Holguin, “Ancak diğerlerini tamamlamamız gerekiyor.” dedi.

BUGÜN ANLAŞMA SAĞLANIRSA MÜZAKERE YÖNTEMİ ELE ALINACAK

Holguin, pazartesi günü güven artırıcı önlemler konusunda anlaşmaya varılması halinde çalışmaların sona ermeyeceğini, bu kez müzakerelerin yönteminin ele alınması gerekeceğini söyledi.

Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman'ın ortaya koyduğu dört maddelik müzakere yöntemi önerisini eleştiren Holguin, “Tufan'ın metodoloji dediği şey, metodoloji değil.” ifadelerini kullandı.

Bir anlaşmaya yönelik metodolojinin; usule ilişkin adımları, zaman çerçevesini, gündemi ve sürecin tıkanması halinde ne olacağını kapsadığını belirten Holguin, Erhürman'ın yaklaşımının bu tanımla örtüşmediğini savundu.

Holguin, pazartesi gününden sonra ilerleme sağlanmasına yönelik umutlarının seçim siyaseti nedeniyle boşa çıkabileceğini de belirtti. 2028'deki başkanlık seçimleri için kampanya sürecinin fiilen başladığına işaret eden Holguin, gelecek yılın seçim kampanyasının işleri daha zor ve karmaşık hale getirebileceğini söyledi.

Pazartesi günkü görüşmenin anlaşma sağlanmadan tamamlanması halinde ise Guterres'in görev süresinin sonunda hazırlayacağı raporun yeni BM Genel Sekreteri'ne sunulacağını ve bundan sonraki kararın yeni Genel Sekreter'e ait olacağını kaydetti.

“BM’NİN KIBRIS ÇABALARINI YENİDEN TEKRARLAYIP TEKRARLAMAYACAĞINI BİLMİYORUM”

Holguin, BM'nin Kıbrıs sorununda yeni bir girişim başlatıp başlatmayacağı konusunda da belirsizlik bulunduğunu söyledi.

BM'nin çözüm çağrısında bulunduğunu, yardım istediğini ve adaya özel temsilci gönderdiğini ancak yıllar geçmesine rağmen sonuç alınamadığını belirten Holguin, “BM'nin bütün bunları yeniden tekrarlayıp tekrarlamayacağını bilmiyorum.” dedi.

Pazartesi günü bir sonuç alınması için neden bu kadar yoğun çaba gösterdiğini de açıklayan Holguin, “Çünkü bir şey olursa süreç canlı kalır.” ifadelerini kullandı.

Süreci, henüz bir süreç oluşturma çabası olarak nitelendiren Holguin, pazartesi günü sonuç alınması halinde girişimin canlı kalacağını ve yeni BM Genel Sekreteri'nin çalışmaları sürdürmesinin kolaylaşacağını belirtti.

Ancak hiçbir sonuç alınamaması halinde sürecin sona ereceğini düşündüğünü kaydeden Holguin, pazartesi günü bir uzlaşı sağlanabileceği ve böylece sürecin yeni Genel Sekreter dönemine taşınabileceği konusunda iyimser olduğunu söyledi.

Pazartesi günü anlaşma sağlanmaması halinde görevinden ayrılacağını belirten Holguin, güven artırıcı önlemler konusunda uzlaşı sağlanması durumunda Guterres'in görev süresi aralık ayı sonunda tamamlanmadan önce bir genişletilmiş toplantı düzenlenmesi için hâlâ zaman olabileceğini ifade etti.

Guterres'in bu ay New York dışında Avrupa'da ve farklı yerlerde bulunacağını belirten Holguin, aralık ayının başında toplantı için zaman ayırabileceğini, ancak bunun için üzerinde gerçekten karar alınmış konuların bulunması gerektiğini söyledi.

Böyle bir toplantının mevcut Genel Sekreter döneminde yapılamaması halinde ise yeni Genel Sekreter döneminde düzenlenebileceğini kaydetti.

2013'TEKİ YAKINLAŞMA BELGESİNDEN DERS ÇIKARILDI

Müzakerelerin yeniden başlaması halinde taraflara, bugüne kadar görüşmelerde sağlanan yakınlaşmaları içeren bir belgenin sunulacağını belirten Holguin, Rum tarafının bu belgenin hemen açıklanması yönündeki talebine de değindi.

Belgenin neden henüz taraflarla paylaşılmadığı sorulan Holguin, eski BM Kıbrıs Özel Temsilcisi Alexander Downer tarafından 2013 yılında hazırlanan yakınlaşmalar belgesini örnek gösterdi.

Söz konusu belgenin dönemin liderleri Nikos Anastasiadis ve Derviş Eroğlu'na müzakereler başlamadan önce sunulduğunu hatırlatan Holguin, bunun taraflar arasında ciddi tartışmalara yol açtığını söyledi.

Holguin, tarafların birbirlerini hangi konularda ne zaman uzlaştıkları üzerinden suçlamaya başladığını belirterek, “Ben bunu ne zaman kabul ettim? Şunu ne zaman söyledim? Bu doğru değil” şeklindeki itirazların tarafları birleştirmek yerine daha fazla ayrıştırdığını ifade etti. BM'nin bu kez aynı durumun yaşanmasını istemediğini belirten Holguin, “Dersimizi aldık.” dedi.

Belgenin özellikle Rum tarafının talebi üzerine hazırlandığını ve müzakereler başladığında kullanılmak üzere ellerinde bulunduğunu kaydeden Holguin, belgenin sürece katkı sağlayacağını ancak sızdırılarak tarafların birbirlerini suçlamasına yol açması amacıyla paylaşılmadığını söyledi.

“KIBRIS'IN BULUNDUĞU BÖLGE ESKİSİNDEN DAHA KARMAŞIK”

Holguin, Kıbrıs sorununun garantör ülkeleriyle ilgili değerlendirmesinde de bu ülkelerin sürece destek vermek için bulunduğunu vurguladı.

5+1 formatının, garantör ülkelerin liderlerin kararlarına eşlik etmesini sağlayacak bir uzlaşma yöntemi olduğunu belirten Holguin, bölgedeki yeni koşulların süreci daha karmaşık hale getirdiğini söyledi.

Türkiye ile Yunanistan arasında özellikle 2024 yılında çok iyi ilişkiler bulunduğunu ancak artık aynı durumun söz konusu olmadığını ifade eden Holguin, bölgedeki koşulların değiştiğini kaydetti.

İsrail'le ilgili bölgesel gelişmelerin de durumu karmaşıklaştırdığını belirten Holguin, Kıbrıs sorununda garantör ülkelerin desteğinin alınmasının artık daha zor hale geldiğini söyledi.

Bölgedeki ilişkilerin gerginleşmesinin Kıbrıs sorununa çözüm bulunmasını zorlaştırıp zorlaştırmadığı sorulan Holguin ise konuya farklı bir açıdan yaklaşarak, “Garantör ülkeler birbirine daha yakın olsaydı, bu daha kolay olabilirdi.” değerlendirmesinde bulundu.