"Rum kesimini devlet olarak tanımıyoruz"

Türkiye Cumhuriyeti (TC) Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Anadolu Ajansı Editör Masası programına konuk olarak gündeme ilişkin soruları yanıtladı ve değerlendirmelerde bulundu.

Bakan Fidan, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında dün imzalanan "Mekke Ortak Savunma Anlaşması"na ilişkin, "Gerçekten tarihi bir gündü. Cumhurbaşkanı'mızın (Recep Tayyip Erdoğan) liderliğinde yürüttüğümüz dış politikamızda, gerçekten uzun yıllardır hedeflediğimiz bazı köşe taşları var. Onlardan birinin gerçekleşmesiyle alakalı bir olaya tanıklık ettik." ifadesini kullandı.

Bölgede uzun yıllardır devam eden bir istikrarsızlık olduğuna işaret eden Fidan, savaşların, işgallerin, sürgünlerin ve yerinden edilmiş insanların, Türkiye'nin yakın doğusu ve güney doğusunda, dünyada genel olarak "Orta Doğu" ismiyle kabul görmüş coğrafyada, uzun yıllardır devam eden olaylar olduğunu dile getirdi.

Fidan, bu sistemsizliğin uzun yıllardır iktidarda bulunan AK Parti hükümetlerinin çok yakından takip ve analiz ettiği, bu sorunlara nasıl kalıcı düzenlenme getirilebilir diye düşündüğü bir husus olduğunu vurguladı.

"BÖLGESEL SAHİPLENMEMİZİN ARTIRILMASI ÖNEMLİ"

Bakan Fidan, Türkiye'nin amacına dair "Bölgesel sahiplenmemizin artırılması önemli. Çünkü dışarıdan gelen hegemonlar, bölgedeki sorunları çözmüyor, daha da akut hale getiriyor, maliyeti çok yüksek oluyor. Bölge ülkelerinin kendi güvenliklerini, kendi ekonomik istikrarlarını, kendi kalkınmalarını, kendi refahlarını, kendilerinin aslında garanti altına alıcı daha kurumsal noktalara gitmeleri gerekiyor." diye konuştu.

Türkiye'nin hemen hemen bölge ülkelerinin hepsiyle çok iyi ilişkileri olduğuna dikkati çeken Fidan, şöyle devam etti:

"Ama bunlar gerçekten konjonktüre, siyasi algılara, anlayışlara dayalı, her an değişebilen yapıda olan ilişkiler idi. Ama Türkiye'nin dış politikası uzun zamandır Cumhurbaşkanı'mızın liderliğinde aynı. Biz bunu daha kalıcı hale getirmenin daha faydalı olduğunu hep düşündük. 'Aradaki kardeşlik ilişkisi' dediğimiz veya 'ilişki' dediğimiz konuların daha yapısal, daha profesyonel, daha kendi kendine gidebilen bir noktada olması gerekiyor bütün bölgenin istikrarı için."

Fidan, Türkiye'nin bölgesel vizyonuna ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

"Bir bölgede aslında savunma ittifakına ihtiyaç var. Ülkeler birbirlerinin güvenliğinden emin olmadan üstüne ekonomik yapılar bina edemiyorlar. Bu tarihin de gösterdiği bir husus. Biz bunu Avrupa Birliği'nde de gördük. Amerikan güvenlik şemsiyesinin sağladığı atmosfer içinde Avrupa ekonomik toplumunun hayata geçtiğini, daha sonra bunun evrildiğini gördük. Burada da bölgedeki istikrarsızlıkların giderilmesi, en azından durdurulması ve daha büyük ekonomik ve sosyal entegrasyon sağlanarak bölge halkının refahının ilerletilmesi konusunda büyük bir irade var."

Bunun kolay bir iş olmadığını ve çok başında olduklarının bilincinde olduklarını dile getiren Fidan, bunun için bütün zihinsel ve kavramsal hazırlıkların ve planların bulunduğunu söyledi.

"ANLAŞMA İÇİN 2 YILDIR HAZIRLIK SÜRECİ OLDU"

Fidan, bunların kurumsal olarak nasıl hayata geçirileceğine dair çalışmaları da olduğunu belirterek, "Bunları yaparken ne türden sorunlarla karşılaşacağız, onları biliyoruz. Bunları tam 2 yıl 8 aydır ben ortaklarımızla, imza attığımız ortaklarla ve diğer bölge ülkeleriyle kesintisiz konuşuyorum. Cumhurbaşkanı'mız lider seviyesinde yaptığı görüşmelerde tabii hep gündeme getiriyor." diye konuştu.

İmzacı ülkelere bir yükümlülük getirdiğine işaret eden Fidan, Türkiye'nin 1952'den itibaren NATO'da olduğunu ve uzun yıllardır NATO toplantılarına katıldığını söyledi.

Fidan, son NATO Zirvesi'nin Ankara'da yapıldığını anımsatarak, NATO'nun tarihinde bir veya iki defa ortak müdahale kararı alıp operasyona girdiğini ifade etti.

Bakan Fidan, "Bir; Afganistan'daki bir hususu destekledi, bir de Kosova'da destekledi. Onun dışında NATO'nun hazırlıkları, NATO'nun en büyük caydırıcılığı defensive pozisyonda bir caydırıcılık yeteneği geliştirmek. 'Sen, bana saldırsan ben hazırlığını yapmış, bu kadar büyük bir topluluğa sahip askeri gücüm. Benim gücümü test etme. Dolayısıyla ben saldırıya uğramıyorum. Benim bulunduğum coğrafyada siyasi, ekonomik ne kadar sorunu varsa hallederek kalkınıyor ve daha normal bir yolda gidiyor.'" diye konuştu.

"BİZ BİRBİRİMİZE ARTIK BUNDAN SONRA DAYANIŞMA HALİNDEYİZ"

Fidan, "Caydırıcılık gücünüzü artırıyorsunuz. İkinci bir hususta, bu türden ittifaklara girmenin yolu, bir dışarıya mesaj vermekten ziyade, bu ittifaka imza atan ülkeler birbirlerinin güvenliğine tehdit olmayacaklarını, aslında birbirlerinin güvenliğine tersine garanti olacaklarını ortaya koyuyorlar, taahhüt ediyorlar. Başlangıç noktası bu. Bir güvenlik ittifakına girdiğiniz zaman dışarıdaki bir aktöre karşı değil, içeride 'biz birbirimize artık bundan sonra dayanışma halindeyiz, birbirimizden diğerine zarar gelmez' meselesi." dedi.

Bunun önemli bir başlangıç noktası olduğuna işaret eden Fidan, daha sonra mevcut tehditlere göre çalışılması gerektiğini söyledi.

Bakan Fidan, "En çok merak edilen konu, saldırı durumunda hemen bir yükümlülük doğuyor mu? Bu yükümlülük nasıl işlevsel hale gelecek" sorusuna, "Anlaşma metnine bakıldığında orada genel taahhütler var. Bu genel taahhütlerin hangi pratikte ne şekilde hayata geçeceği her zaman için ifade ettiğim gibi tartışmaya ve ilgili kurulların karar almasına bağlı." yanıtını verdi.

Bir ülkenin bu konuda çağrıda bulunması gerektiğini söyleyen Fidan, yardımın keyfiyetini de ülkenin tanımlayacağını dile getirdi.

Fidan, "Ülkeler sıkıştıkça 'ya biz ne yapacaktık beraber' deme durumunda olmayacaklar. Bizim her zaman için yani vurguladığım husus, dış politikada veya herhangi bir konuda başarıyı rastgeleliğe bırakmamak gerekiyor, kurumsallaştırmak gerekiyor. Devamlı hale getirmek gerekiyor." ifadesini kullandı.

Belli menfaatler etrafında ülkelerin bir ittifaka yoğrulması gerektiğini söyleyen Fidan, "Bu 3 ülke, çekirdek ülke." dedi.

Fidan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın caydırıcılık anlamında hedefinin ne olduğuna ilişkin soruya "Şu anda dediğim gibi biz yani bir herhangi yazıya çiziye bağlanmış, üstünde altına imza attığımız ortak tehdit diye bir husus yok. 'Biz artık birbirimizin güvenliğiyle yakından ilgileneceğiz' taahhüdünde bulunuyoruz. Bu bir başlangıç noktası." yanıtını verdi.

Bu konudaki tartışmaların "şu andaki savaş zemininin öncesinde" başladığına dikkati çeken Fidan, o dönemde İran-ABD/İsrail savaşının olmadığını ancak bölgedeki ABD'nin yeniden güvenlik endişelerini değiştireceğini, başka bir takım olayları ve Türkiye'nin kendi terörle mücadelesinin gündeme geleceğini ön gördüklerine işaret etti.

Fidan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'ndaki ülkelere ilişkin "Suudi Arabistan, Pakistan, Türkiye dış politika tavırlarına baktığınız zaman yayılmacı politikaları olan ülkeler değil. Kendi sınırları içerisinde, kendi dertleriyle, kalkınmalarıyla meşgul, mümkünse de iyi ilişkiler ve komşuluklar yoluyla da bulundukları ortama pozitif katkı sağlamak isteyen ülkeler." ifadelerini kullandı.

Bu ülkelerin farklı tarz ve kapasitelere sahip olduğunu söyleyen Fidan, "Şimdi biz bu ülkelerle bir araya geldiğimiz zaman tabiatıyla savunmaya yönelik bir örgüt oluyoruz. Yani ofansif gidelim şurada da hep beraber şunu yapalım şunu edelim tarzında bir yaklaşım değil. Dolayısıyla bölgede ister bölge içinden ister bölge dışından saldırıya uğramadığı sürece bu ittifakın herhangi bir ülkeyle alıp veremediği olamaz. Ama bölgesel istikrara katkıda bulunmak için tabii ki ortaya koyduğumuz bu güç kompozisyonun yapıcı katkısı olacaktır." tespitini yaptı.

Fidan, bunun ileri taşınmasının sebebinin de bu olduğunu vurgulayarak İran'ın bu anlaşmanın "hedefinde olmadığına" atıfta bulundu.

Bakan Fidan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'ndaki ülkelere saldırmayan ülkelerin "hedefte olmadığına" dikkati çekti.

Böyle bir anlaşmayı başka ülkelerinde yaptığına işaret eden Fidan, daha önce böyle anlaşmalar yapan NATO ülkelerinden örnekler verdi.

"TÜRKİYE SORUMLULUKLARININ BİLİNCİNDE"

Fidan, bunun NATO içinde yeni bir fenomen olmadığının altını çizerek, "Türkiye de tabii ki sorumluluk bilincinin farkında olan bir ülke. Biz hiçbir şekilde bu farklı coğrafyaları, farklı öncelikleri birbiriyle çatışır halde tutacak durumda değiliz." şeklinde konuştu.

Bunun yönetilmesi gereken bir alan olduğu tespitini yapan Fidan, Alman mevkidaşıyla yaptığı görüşmede de bunu dile getirdiğini anlattı.

Fidan, Türkiye'nin buradaki amacının bölgesel sahiplenmeye bağlı olduğuna işaret ederek Ankara'nın birçok stratejik lokasyonda ağırlığı olduğunu böyle bir girişimin Avrupa'da da yapılması gerektiği mesajını verdi.

MEKKE ANLAŞMASI

Suudi Arabistan’ın davetiyle 40 ülke genelkurmay başkanının Kızıldeniz’in güvenliğini konuştuğu toplantıya ilişkin Fidan, "(Suudiler) Aslında Dünya Ticaret Güvenliği açısından Babülmendep'in emniyeti açısından olayı gündeme getirdi. Yani Husilerle kendi olan ikili problemine 'gelin bana yardım edin' durumunu da getirmediler." dedi.

Fidan, bu konuda ticari veriler ve teknik detaylara girmek gerektiğini belirterek, "Biz daha önce de söylemiştik, şu anda İran körfezinde olan savaş ve mücadelede Hürmüz Boğazı'nın kapatılması bize enerji tedariki açısından direk çok fazla etkilenen bir durumu yok. Çünkü biz bunun boru hatlarıyla uzun yıllar içerisinde bir şekilde garanti altına almış durumdayız." diye konuştu.

Kızıldeniz ticaret havzasının kapatılmasının Türkiye'nin menfaatiyle doğrudan alakalı olduğunu belirten Fidan, "Dolayısıyla bizim buna askeri ilgi göstermemiz, yani uluslararası camia orada toplanmışken, burada nasıl bir tedbir alacağız diye durmuşken, gayet normaldi. Cumhurbaşkanımız da bu konuda gerekli onayları verdiler. Genelkurmay başkanımız gidiyor, toplantılara katılıyor. Yani buradaki güvenlik hani Türkiye'nin de büyük bir perspektifinin olması lazım." ifadelerini kullandı.

Fidan, Kızıldeniz'in hemen yukarıda Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz'e açıldığına işaret ederek, "Akdeniz'in en önemli ülkesi kim? Biziz. Büyük limanların olduğu, ticari hareketlerin olduğu Akdeniz'deki bütün kargo gemilerini bir yerden bir yere taşırken muhakkak durduğu liman. Yine biz dolayısıyla bizim oradaki bir oluşum üzerinde tabii ki söz sahibi olmak için var olmamız gerekiyor. Yani ondan daha normal bir şey yok." değerlendirmesinde bulundu.

TÜRKİYE'NİN "ARABULUCULUK" ROLÜ

Bu durumun Türkiye'nin arabulucu rolünü etkileyip etkilemeyeceğine ilişkin bir soruya Fidan, şu yanıtı verdi:

"Rusya. NATO'ya karşı bir alerjisi var. Ukrayna'yla da savaşıyor. Türkiye'de bir NATO üyesi ülke. NATO'nun birçok ülkesi Ukrayna'yı destekliyor ama arabuluculuk yapmada bir şey yok. Bu biraz ülke olarak sizin nerede durduğunuz ve nasıl iş yaptığınızla alakalı. Burada siyasal liderliğiniz, yani Cumhurbaşkanımıza herkesin güveni bu noktada son derece tam. Ben burada bir sıkıntı olacağını açıkçası görmüyorum. Taraflar bu noktada bir arabulucuya ihtiyaç duydukları zaman, uygun arabulucunun Türkiye olduğuna inandıklarında Türkiye'nin bu işin üstesinden gelmemesi için hiçbir sebep yok. Burada ben bir sıkıntı görmüyorum."

SUUDİ ARABİSTAN-İRAN GERİLİMİ

Fidan, zaman zaman kendisine "Suudi Arabistan-İran geriliminden siz nasıl etkileneceksiniz?" diye sorulduğunu kaydederek, "(Suudilerin) İran'la ilgili yani biz İran'la savaşalım, İran'ı yok edelim, İran'da şunu yapalım, İran'da bunu yapalım gibi bir stratejileri ve niyetleri yok. Bu konuda daha farklı düşünceleri var. Özellikle Hürmüz Boğazı'nda devam eden şiddetin bir an önce durmasını, Amerikalılara yaptığı en büyük telkin ki son birkaç gün önce de biz Mekke'deyken de Sayın Muhammed bin Salman anlattı bunu, Sayın Trump da yaptığı görüşmede de yani bu savaşın bir an önce durmasını, askeri müdahalenin, hiçbir şekilde İran'a yönelik askeri müdahalenin çözüm olmadığını konuşma yoluyla, anlaşma yoluyla bu meselenin halledilmesi konusunda bir duruşları var." dedi.

Ne kadar müttefik sahibi olunursa olunsun bölgedeki herhangi savaşın ülkeleri zarar görmekten alıkoymadığını vurgulayan Fidan, "Ama tabii ki saldırı görmeyecek kadar caydırıcı olmanız gerekiyor. Ama sorunların farklı türden yönetilmesi gerekiyor. Şimdi Suudi Arabistan meselesi, aslında Suudi Arabistan ile İran problemli olduğu için aralarının açıldığı bir konu değil. Amerika ve İsrail de bunların arası problemli olduğu için bir noktada sorun oraya çıktı." diye konuştu.

Fidan, İranlı muhataplarıyla bunları konuşup konuşmadığının sorulması üzerine, "İki yıldan fazladır biz bölgede bunu konuşuyoruz. İranlılarla da bunları konuştuğumuz dönemler oldu. Yani İran bölgede kendi sorunlarını çözdüğü zaman, bölgenin yapıcı politikalarına katkıda bulunmaya, o kolektif alana girilmesi gerektiği zaman, onların da bu rolüne ihtiyaç var. Biz onu her zaman söylüyoruz yani İranlılar bu konunun yabancısı değiller." yanıtını verdi.

Tecrübelerden ders alınacağını ifade eden Fidan, "En iyi uygulama örnekleri dediğimiz ‘best practice’ dediğimiz, NATO dışında şu anda kalıcı büyük savunma organizasyonu pek yok. Bu da muazzam bir tecrübe oraya koyuyor. Buradaki örnekler tabiki ortaya koyulacak." dedi.

MEKKE ANLAŞMASINA ÜÇÜNCÜ ÜLKELERİN KATILMASI

Mekke Anlaşmasına katılmak isteyen, adını vermek istemediği başka ülkeler de olduğunu ve anlaşmayı oluştururken bu husus üzerinde karar vermekte zorlandıklarına işaret eden Fidan, "Diğer ortaklarımızın ağırlıklı tercihi bu anlaşmadaki ilgili maddeyle de ifade edildiği gibi üç ülke kurucu çekirdek ülke olsun. Prensipleri, standartları ve yani bu yapının bekasını belirlemede aktif rol oynasınlar. Ama bu çekirdek ülkelerinin onayıyla da diğer ülkeler buraya katılsınlar. Cumhurbaşkanımızın vizyonunda zaten bizim üç ülkeyle sınırlı kalmamamız daha da büyümemiz." diye konuştu.

Fidan, Mekke Anlaşması hakkında, "Bu bölgeye kalıcı istikrarı getirecek en önemli adım. Bakın bu bölge son 100 yıldır Osmanlı'nın bölgeden çekilmesinden beri istikrarsızlıkla anılan bir bölge. O veya bu şekilde. Ama artık bölge ülkeleri yani kendileri bir araya gelerek kendi sorumluluklarını üstlenerek bir önemli adımlar atıyorlar." değerlendirmesinde bulundu.

Pakistan'ın da coğrafi konumuna bakıldığında klasik Orta Doğu tanımının da ötesine gidildiğini belirten Fidan, "Yani bu daha geniş bir bölgeden biz olaya bakıyoruz. Bu da önemli bir husus bizim açımızdan." dedi.

Fidan, İttikafın isminin şu anda "Mekke İttifakı" ya da "Mekke Savunma İttifakı" olduğunu belirterek, kesin ismin zamanla oturacağını söyledi.

MISIR İLE BÖLGESEL DÖRTLÜ

Mısır'ın da olduğu bölgesel dörtlünün çok önemli bir siyasal platform olduğunu ve var olmaya devam edeceğini vurgulayan Fidan, şunları kaydetti:

“Mısır da zaten bizim doğal bir ortağımız bütün meselelerde, ben bir sonraki aşamada Mısır'ın da bizim aramızda (ittifakta) olacağına inanıyorum. Zaten şu anda ittifak üyesiymiş gibi davranıyoruz birbirimize, bütün ülkelerle ilişkiler öyle. Orada birkaç tane teknik husus var. Bunlar hayata geçildiği zaman Mısır'ın da olmaması için hiçbir sebep yok. Ama bölgesel dörtlü önemini koruyor. Mısır önemli bir ülke, bu konuda ne Pakistan'ın ne Suudi Arabistan'ın bir görüş ayrılığı yok.”

Fidan, ABD-İran krizinde herkesin üzerinde çalıştığı en önemli önceliğin Hürmüz Boğazı'nın açılmasını sağlayacak bir uzlaşmanın sağlanması olduğunu belirterek, İran ve ABD arasında 14 Haziran'da Pakistan arabuluculuğunda varılan mutabakatın ilk aşamasında ABD'nin İran'a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakması karşılığında Hürmüz Boğazı'nın açılması ve İran'ın bu stratejik su yolundan geçişlerden "60 gün boyunca" ücret almayacağının kararlaştırıldığını anımsattı.

Bu konudaki tekliflerin olgunlaşarak bir noktaya geldiğine değinen Fidan, Umman ile İran arasındaki prosedür üzerinde tamamıyla mutabık kalınması neticesinde bir sonuç elde edileceğini ve buna yakın olunduğu kanaatini dile getirdi.

Fidan, "İran'ın içerisinde zaman zaman karar alma süreçlerinin uzayabildiğini de görüyoruz, anlaşılabilir nedenlerden dolayı. Liderliğin içerisinde bulunduğu durum, güvenlik tehdidi, ulaşılabilirlik de önem taşıyor." diyerek, bölge ülkeleri, ABD, Avrupa ve Asya ülkelerinin bu boğazın bir an önce açılmasını talep ettiklerine işaret etti.

"Biz Türkiye olarak taraflarla konuşuyoruz. Olayda tıkandığını düşündüğümüz yer varsa, açılmasına çalışıyoruz." ifadesini kullanan Fidan, tarafların birbiriyle direkt görüştüğünü ve bu konuda bir sıkıntı yaşanmadığını vurguladı.

Fidan, tarafların, mevcut şekilde Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerin nasıl düzenleneceği meselesini görüştüğünü belirterek, "Belki bir iki tane boğazda sınırı olan ülkelerden ilave bir iki katkı gelebilir." dedi.

KIBRIS MESELESİ

Fidan'ın açıklamalarında öne çıkan diğer başlıklar şöyle:

"Bizim için çözüm esas iki devletli çözümün hayata geçmesi, ideal çözüm bu. Bizim durduğumuz yer bu. Kıbrıs Türkü'nün egemen, eşit, bağımsız duruşu önemli.

Rum kesimi hiçbir zaman için Türklerle eşit devlet paylaşımına gitmeyecekler. Bu iki artı iki dört kesinliğinde bir konu.

Kıbrıs Türklerini içine alan her türlü diyalog ortamını destekliyoruz.

Belli menfaatlere ulaşmak için kalıcı çözümleri beklememize gerek yok.

Rum kesimini devlet olarak tanımıyoruz. Sen Kıbrıs Türkü'nün hakkını tanımazsan ben de senin devlet varlığını tanımam. Sen 1960'da kurulan devlet değilsin.

50 yıldır statüko aynı, adadaki istikrar, barış tek bir sebepten oluyor Türk askerinin adada var olmasından dolayı."