İran'da Ali Hamaney'in yerine geçecek lideri belirleme süreci başladı

İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in ABD-İsrail saldırısında hayatını kaybetmesinin ardından anayasal sürece göre oluşturulan üç üyeli geçici liderlik konseyine, Anayasayı Koruyucular Konseyi ve Uzmanlar Meclisi üyesi din adamı Ayetullah Ali Rıza Arafi hukukçu üye olarak seçildi.

İran’da devletin en üst makamı olan "Veliyy-i Fakih" konumundaki Ayetullah Ali Hamaney’in ölümü sonrası yerine gelecek ismi Uzmanlar Meclis’i belirleyecek.

Hamaney’in ABD ve İsrail tarafından düzenlenen ortak bir hava saldırısında öldürülmesi, 1979 İslam Devrimi’nden bu yana ülkenin en kritik siyasi geçiş sürecini başlattı.

İran’da liderlik makamının boşalması halinde anayasal halefiyet mekanizması uygulanıyor. Sürecin merkezinde, yeni lideri belirleme yetkisine sahip olan ve "Uzmanlar Meclisi" (Meclis-i Hubregan) olarak bilinen kurum bulunuyor.

GEÇİCİ LİDERLİK KONSEYİ GÖREVDE

İran Anayasası’nın 111'inci maddesine göre, liderin ölümü, istifası veya görevden alınması durumunda liderlik görevlerini geçici olarak üç kişiden oluşan bir konsey üstleniyor.

Bu konseyde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ve Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından seçilen bir din adamı yer alıyor. Bu görev için Ayetullah Ali Rıza Arafi belirlendi.

Bu konsey, yeni lider seçilene kadar Veliyy-i Fakih makamının görevlerini geçici olarak birlikte yürütüyor.

YENİ LİDERİ UZMANLAR MECLİSİ BELİRLEYECEK

İran Anayasası’nın 107'nci maddesine göre, 88 üyeden oluşan ve halk tarafından sekiz yıllığına seçilen Uzmanlar Meclisi, liderin ölümü veya görev yapamaz hale gelmesi durumunda yeni lideri seçmekle yükümlü. Üyeler üst düzey din adamlarından oluşuyor.

Anayasada seçim için belirli bir süre sınırı bulunmuyor. Ancak Uzmanlar Meclisi’nin Tahran’da toplanarak oylama sürecini başlatması bekleniyor.

Seçim gizli oyla yapılıyor. Toplantıya katılan üyelerin salt çoğunluğunu alan aday yeni lider olarak ilan ediliyor.

Hamaney, ölümünden önce halefi için herhangi bir isme işaret etmemişti.

AA muhabiri, Hamaney’in ardından bu görevi devralabileceği yönünde ülkedeki açık kaynaklarda isimleri gündeme gelen muhtemel adayları derledi.

HAMANEY’İN OĞLU MÜCTEBA HAMANEY

Adaylar arasında Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in ismi öne çıkıyor. 57 yaşındaki Mücteba Hamaney, 1980-88 arasında devam eden Birinci Körfez Savaşı’na katılmış ve babasının politikalarının sıkı bir destekçisi olarak biliniyor.

ABD Hazine Bakanlığı, 2019’da Mücteba Hamaney’i, herhangi bir resmi görevi bulunmamasına rağmen İran yönetimini temsil ettiği gerekçesiyle yaptırım listesine eklemişti.

YARGI ERKİ BAŞKANI GULAM HÜSEYİN MUHSİNİ EJEİ

Uluslararası hukuk alanında yüksek lisans derecesi bulunan Ejei, Yargı Erki Başkanlığının yanı sıra Uzmanlar Meclisi üyesi olarak da görev yapıyor.

Eski İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad’ın başkanlığı döneminde, 2005-2009 yılları arasında İran İslam Cumhuriyeti İstihbarat ve Ulusal Güvenlik Bakanı olarak çalıştı.

ANAYASAYI KORUYUCULAR KONSEYİ ÜYESİ ALİ RIZA ARAFİ

İran’da önde gelen bir din adamı olan Arafi, Uzmanlar Meclisi ve Anayasayı Koruyucular Konseyi üyesi olarak görev yapıyor.

Yeni lider seçilene kadar bu görevi geçici yürütecek konseyin de bir üyesi olan Arafi, El-Mustafa Uluslararası Üniversitesi Rektörü, Kum Medresesi Başkanı ve Cuma Namazı İmamlığı gibi önemli görevlerde bulundu.

UZMANLAR MECLİSİ ÜYESİ SADIK LARİCANİ

Yeni İran lideri olarak seçilecek isimler arasında öne çıkan bir diğer isin Laricani, Hamaney’in 2009’da İran Başyargıcı olarak atamasının ardından bu görevi 10 yıl yürüttü.

Necef doğumlu Laricani, 1989’dan bu yana İran’ın liderini seçmek ve performansını denetlemekle görevli en üst anayasal organ olan Uzmanlar Meclisi üyeliğine iki kez seçildi.

UZMANLAR MECLİSİ ÜYESİ NURİ HAMEDANİ

İran’ın en önde gelen din alimlerinden biri olarak görülen Hamedani, Kum Medresesi’nde Allama Tabatabai ve Ruhullah Humeyni gibi isimlerden ders aldı.

Hamedani, eski İran rejimi döneminde Şah karşıtı faaliyetleri nedeniyle SAVAK güçleri tarafından birkaç kez tutuklanmıştı. Şu anda Kum’da yaşıyor ve Uzmanlar Meclisi üyeliğini sürdürüyor.

İran’da son liderlik değişimi, 1989 yılında devrim lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin ölümünün ardından gerçekleşti. Uzmanlar Meclisi aynı gün içinde Ayetullah Ali Hamaney’i yeni lider olarak seçmişti.